Hoi Ngo

Ra mắt thơ ở xứ người vốn là một bận tâm hàng đầu giữa thi nhân và thi khách.Thơ không có chỗ đứng ở những thư quán bởi thi phẩm đang tràn ngập, bão hoà. Ra mắt sách là cơ hội duy nhất để tác giả mang thơ đến với thi khách. (Ngoài cách giới thiệu, quảng cáo trên báo chí, nhưng không mấy kết quả. Bởi tác giả thường không đủ ngân khoản dành cho việc này, vả người đọc vốn ngại đặt mua sách bằng thư tín. Chưa kể có một vài tên đạo sách chuyên gửi thư mua, hẹn trả tiền khi nhận sách . Nhưng lặn luôn.)

Ra mắt thơ ở xứ người cũng hầu như đã bị nhàm chán, bão hoà. Giữa thơ hoa và thơ cỏ. Giữa thơ bay và thơ chìm. Thơ vàng y và thơ mỹ ký. Nơi những thành phố lớn, có thơ ra mắt hàng tuần.Thi khách bị sô đẩy, níu kéo vào những sinh hoạt đã trở thành mòn chán, buồn tẻ. Một nhà văn nổi tiếng đã cay đắng tự thán: ...” Tác giả ra mắt sách giống như ăn mày.Văn chương bây giờ xuống giá quá rồi. Những người còn có lòng với văn chương rất ít ỏi”...( Thời Luận 8-18-96) Thế nhưng thi sĩ vẫn phải thư kiếm lên đường, như một thế cách chẳng đặng đừng để trang trải tình thơ với thi khách, và ấn phí với nhà in. Âu cũng là cái nghiệp. Ở bài viết này là những kỷ niệm vui, buồn trong chuyến ra mắt lần đầu hai thi phẩm mới của tác giả: Ðồng Thiếp, và Một Túi Bình Sinh Một Túi Thơ.

Những Ân Tình Khó Trả:

Do những cơ duyên và ưu ái cách riêng, ở 1994, Hà Phương Hoài với hội Cựu Tù Nhân Chính Trị Chicago và tuần báo Người Việt Tây Bắc đã in tặng tôi 1000 cuốn thơ. Bây giờ là Phạm Thông với Tạp chí Con Ong Texas cũng in tặng 1000 cuốn: Một Túi Bình Sinh Một Túi Thơ.

Những thi khách tôi chưa từng biết mặt như Nguyễn Văn Cường, Xuân Bích, Nguyên Nhi... ở Oklama City đã bỏ nhiệt tình, công sức, tiền bạc, để tổ chức cho tôi một buổi ra mắt tại địa phương ấy. Trần Lộc, tuần báo Vietnam Weekly News ở Dallas, người bạn trẻ sơ giao đã mua tặng vé máy bay.

Hai ngày, trước khi lên đường, tôi nhận được thùng thơ đầu tiên do Phạm Thông gửi cấp kỳ từ Houston. Ðáng buồn là nguyên thùng, 103 cuốn thơ đều bị lem bìa vì mực in còn chưa đủ khô. Phạm Thông rầu rĩ hứa: “Anh yên chí đi. Tôi sẽ tìm cách khác.Thế nào cũng có sách cho anh trước hôm ra mắt.”

Cách khác ấy là, Phạm Thông (tác giả những bức chân dung liệt sĩ Phạm Phú Quốc, Nguyễn Ðình Bảo... dựng ở bùng binh chợ Bến Thành và bức tượng Hưng Ðạo Vương ở bến Bạch Ðằng Sài Gòn), đã lấy một chuyến bay, đích thân ôm một thùng thơ khác tới giao tận tay cho tôi tại phi trường Dallas với nụ cười hân hoan. Sau vài phút hàn huyên, Phạm Thông vội đáp chuyến bay khác trở về tức thì, để kịp lo cho buổi ra mắt của tôi ở Houston cuối tuần đó.

Thử hỏi,với những ân tình của đám bằng hữu và thi khách ấy, đời này, kiếp này, tôi cách gì trả nổi?

Oklama City,Thành Phố Của Thân Tình:

Trần Lộc và Nguyên Nhi, qua điện đàm, đã nói với tôi khá nhiều về cái thị trấn từng làm nổ tung màn ảnh nhỏ cả thế giới trong một thảm cảnh cuồng sát. Nguyễn Văn Cường, cựu phó tỉnh Lâm Ðồng thì khiêm tốn rằng: xin cứ coi OKC này như một tỉnh Pleiku, Kontum đất đỏ người thưa. Những bất đồng dị biệt chính kiến ở đây được xem như một hơi rượu cay. Sau đó mọi người lại hân hoan xúm lại góp tay với cộng đồng. Cường than, hôm nay nhiều ngưòi lấy làm tiếc không tham dự được vì trùng hợp với một đám cưới, và một dạ vũ.

Từ phi trường, tôi được đưa thẳng tới hội trường lớn, khang trang, còn trống trơn (26-10-1996). Xuân Bích, Nguyên Nhi và đám bằng hữu đang lăng xăng sắp ghế. Thi khách đã lục tục kéo tới. Và không cần được giới thiệu, mời chào, họ bao vây ngay lấy quầy sách.Thơ được bán lia chia. Tác giả ký lưu bút mệt nghỉ. Thân tình là thế đó .Ðúng giờ khai mạc, những hàng ghế dành cho thi khách đã được lấp đầy. Lê Hồng Long và bằng hữu từ Wichita kéo xuống, nhóm khác từ Dallas đổ về. Chủ, khách thanh thản chia nhau diễn đàn. Thi khách lắng nghe với tinh thần khoan nhu chia sẻ.

Sau phần trình bầy của tôi, nhà thơ Xuân Bích níu lại. Anh duyên dáng công bố cùng cử toạ: “Ban tổ chức hân hạnh thông báo cùng quý vị một tiết mục đặc biệt, dành cho thi sĩ Hà Huyền Chi.Và cũng là điều bất ngờ lý thú đối với ban tổ chức chúng tôi. Sau đây cô Bích Quyên, với tư cách một độc giả, sẽ trao quà lưu niệm đến thi sĩ Hà Huyền Chi. Xin mời cô Bích Quyên lên sân khấu.”

Thiếu nữ trạc 25,27,trang phục thanh nhã khoan thai bước lên:

-“Xin thưa ngay, tôi chỉ là một người được ủy nhiệm. Bạn chúng tôi rất tiếc là không thể có mặt tại đây hôm nay.”

Quà được gói ghém trong hộp giấy cứng cỡ 30 X 30 X 60cm. Không nặng lắm. Với một phong thư đính kèm. Tôi lướt đọc vội rồi xin được chia sẻ với cử tọa. Thư đề ngày 26 tháng 10 năm 1996 nội dung nguyên văn như sau:

“Kính gửi Thi Sĩ Hà Huyền Chi,

Vì có việc bận bất ngờ nên đã không thể có mặt trong buổi ra mắt sách của thi sĩ như chúng tôi đã dự tính. Nhân có người quen đến dự, chúng tôi xin nhờ chuyển món quà nhỏ đến thi sĩ, là người có nhiều bài thơ mà chúng tôi rất ngưỡng mộ.

Món quà tuy đơn thuần, nhưng là một kỷ vật đã được gìn giữ trong gia đình từ nhiều năm, đã mang đi từ quê nhà và cho đến nay.

Chúng tôi trân quý gửi tặng ông vì ông là một thi sĩ rất đặc biệt. Say đậm vì tình yêu nước, say vì tình nhà, tình nhân loại, và cuối cùng say vì tình yêu. Chúc ông say mãi... say mãi trong nỗ lực làm đẹp cho văn chương Việt Nam Hải Ngoại.

Trân quý

(Ký tên)

Thu Hương và gia đình.

Chúng tôi xin được tặng lại thi sĩ mấy bài thơ (của Hà Huyền Chi) mà gia đình tôi ưa thích trong cuốn Cõi Buồn Trên Ta:

Tên Mỹ Da Vàng

Ta có bảy năm lạc loài vất vưởng

Ta đã dùng gì khoảng tối đời ta?

Trăm dấu hỏi đều quy về một hướng

Lớp lớp buồn như sóng vỗ bờ xa

Quê còn đó nhưng là quê đã mất

Người ra đi,người đã lại quay về

Người nối lửa bốn ngàn xưa bất khuất

Cờ tiếp cờ vàng rực mấy sơn khê

Ta muốn khóc nhưng đâu còn nước mắt

Nên đành cười đến vỡ trái tim đau

Một tên Mỹ da vàng cười héo hắt

Lớp tuồng xưa son phấn đã phai mầu

Mười tám năm, gánh giang sơn bỗng nhẹ

Một lần thua ta bỏ nước ra đi

Thay quốc tịch,đổi quê hương quá lẹ

Ta bây giờ còn biết nói năng chi

Chữ bỗng nghẹn từng trang thơ rũ cánh

Lòng héo hon như chiếc lá thu gầy

Người trở lại xin chia niềm kiêu hãnh

Ta ươn hèn nhu nhược vẫn còn đây.

Tháng Tư 1982

Từng mảnh Xót Xa Bay

Như sóng nắng của mặt trời xích đạo

Ta lớn lên ngùn ngụt lửa trong tim

Mười sáu tuổi bước vào đời giông bão

Mộng như lòng buông thả những đường chim

Ta mười tám,đã giầy đinh áo trận

Ðường chim xưa phơi phới những hoa dù

Ðạn đã nổ ngàn viên ngời uất hận

Ðạn xé trời thành lưới gió vi vu

Ðêm xứ bưởi trăng Ðồng Nai rạo rực

Hồn lên men đầu cá hấp, nếp than

Ngày kế tiếp đã rượu cần Quảng Ðức

Ta với rừng cùng thở khói xanh lam

Bẻ nhánh lá lót chiếc giường dã chiến

Suối cựa mình luồn chảy dưới lưng ta

Trăm con suối nối vòng tay với biển

Vài cuộc tình cho đẹp lúc chia xa

“Em yêu dấu xuân này ta trấn ải”

Lời hẹn hò ướp mật gửi về xuôi

Mồng một tết bất ngờ ta trở lại

Trong tay nhau xuân bốc lửa liên hồi

Ta nào biết có ngày ta mất nước

Sống lang thang như một kẻ lưu đầy

Ðêm trừ tịch vọng thương về tổ quốc

Tuyết như hồn từng mảnh xót xa bay.

1992

(Ðộc đáo nhất ở bốn câu thơ cuối)

Ðoạn thơ chót được Thu Hương in khổ chữ lớn với lời phẩm bình gọn gàng trên cho tôi nghĩ đến một cảm thông đồng điệu, và tính thẩm thấu cao của người tặng quà. Và tế nhị nữa, như một hàm ý muốn được tôi chia sẻ cùng với cử tọa. Tôi đã ngậm ngùi đọc lên bốn câu thơ ấy bằng một xúc động riêng.

Tôi lúng túng ngang sau đó, không biết có nên mở gói quà lúc này hay không? Nghĩ là nên nhường lại sân khấu cho những tiết mục khác, nên tôi gửi lời cám ơn đến Thu Hương (Tên thật hay biệt danh?) và nói là sẽ xin được mở gói quà này khi trở lại chỗ ngồi. Hầu như cả hội trường đều nóng lòng như tôi, muốn biết “bảo Vật” gì chứa trong đó “đã được (Thu Hương) gìn giữ trong gia đình nhiều năm, đã mang đi từ quê nhà...”

Lê Hồng Long, chủ nhiệm báo Thế Giới Ngày Nay và những thi khách sẵn máy ảnh đã vây lấy tôi nơi quầy sách. Quả nhiên là một món quà quý giá và trang nhã ngoài sức tưởng tượng của mọi người. Một chiếc bình sứ cổ cao, thuôn nhỏ, mỏng manh thanh tú, mầu ngọc thạch, có kích thước cỡ 15 X 30cm với những nét chạm chìm, thảo lan, mầu lam ngọc. Chiếc bình trông gần giống với một nậm rượu cỡ lớn. Tôi bất chợt hôn lên nậm rượu ấy khi nhớ tới nhã ý của Thu Hương trong câu “Chúc ông say mãi...”

Lát sau tôi tìm dịp ngồi gần Bích Quyên để cám ơn,và nhân thể thăm dò:

-Xin cô chuyển lời cám ơn đến bà Thu Hương về món quà tặng quý giá này. Thú thật là tôi không có kiến thức gì mấy về các loại đồ sứ. Nhưng tôi rất thích vẻ thanh nhã của chiếc bình này. Chắc bà Thu Hương sẽ buồn lòng lắm về sự thiếu xót ấy của tôi. Và nữa, nếu bà ấy biết được là căn nhà rách của tôi quả thật là không có chỗ nào xứng đáng để trưng cái hồ lô này. Không phải là của Bích Quyên đấy chứ?

Cô bé cười hóm hỉnh:

-Chú đề cao Bích Quyên quá đấy. Chùa nhỏ làm sao dung nổi Phật lớn cỡ đó. Căn Apartment của cháu càng không có chỗ xứng đáng để trưng bầy loại gốm tuyệt hảo “bone china” của xứ Phù Tang ấy đâu.

Tôi sửng sốt suýt ho sặc phun ra ngụm nước cam trong miệng khi ấy.

-Chết thật, làm sao chú dám nhận món quà lớn như thế được chứ? Nhất là chú chưa từng quen biết chủ nhân của nó. Hay là nhờ Bích Quyên đem báu vật hoàn lại cố chủ. Chú xin tâm lãnh là đủ. Chú chỉ quen với một người tên Thu Hương ở Seattle. Nhưng bà này thích leo núi, trượt tuyết hơn là đọc thơ.

-Chú không nhận thì ráng mà chịu. Nhiệm vụ của cháu đến đây là xong. Xem ra chú hơi lẩn thẩn và kỳ thị nặng nữa. Bảo kiếm tặng anh hùng, dĩ nhiên là chú xứng đáng để nhận. Còn nữa, người ham thể thao cũng có thể ham đọc sách và sành cổ vật lắm chứ. Cháu chỉ có thể tiết lộ là người này không phải bà Thu Hương nào đó của chú ở Seattle đâu.

Tôi cố ý khoe cái kỳ tích này với quý độc giả như một minh chứng rằng không hiếm những người còn nặng lòng với văn chương thế đó. Lần ra mắt sách ở Dallas (Tháng 2-1996) do Thời Báo Texas và Hội Không Quân tổ chức, tôi đã bán hết sách mang theo. Ở Edmonton, Canada (1994) tôi đã được cả “phái đoàn” hơn chục người đưa, đón tận phi trường. Chỉ thiếu một tấm thảm đỏ nói lên những ân tình thắm thiết của những thi khách ấy đã dành cho văn chương và thi sĩ.

Ðêm Thơ Nhạc Hà Huyền Chi tưng bừng tại Houston.

Phải nói là trong đời, tôi chưa từng có buổi ra mắt sách nào được tổ chức trang trọng linh đình như với Phạm Thông và tạp chí Con Ong. Phạm Ðại Hoạ, (Bí danh này do cây viết trào lộng sâu sắc và duyên dáng Ong Thanh Thiên đặt cho hoạ sĩ Phạm Thông) cũng còn là thứ “người ruồi gây máu lửa”, đã thuê bao một vũ trường với dàn nhạc cho dịp này. Và tôi đã xúc động thật cao về những ân tình do bằng hữu và thi khách Houston đã dành cho hôm ấy (27-10-1996).

Huỳnh Văn Phú từ Philadelphia bay về, Ngọc Bích từ Los Angeles tới, và nhiều bằng hữu, thi khách vượt nhiều dặm đường trường xa để đến với thơ. Song Ngọc đã phổ tức khắc hai bài thơ mới. Người Houston chỉ được nghe Song Ngọc hát khi Hà Huyền Chi tới thành phố này. Và nữa, Ngọc Giao con đại bàng của đài Pháp Á, Phương Nga (nay là Kiều Nga), con sơn ca của Sài Gòn cũ chỉ lần đầu cất tiếng ở Houston, và cũng là lần đầu ở hải ngoại vì Hà Huyền Chi. Nguyễn Gia Bảo áp tải Phạm Vũ, đài THVN tới và phỏng vấn cấp kỳ. Tác giả ký sách mờ người. (Ðã có tám cuốn sách được thi khách mua với giá đặc biệt, $100.00 mỗi cuốn.) Lê Bá Kông đã đặt nguyên một thồi rượu ở nhà hàng để đãi ngườ i “tự viễn phương lai.”

Không khoe ầm lên sao được, bởi tôi từng ra mắt sách tại tiệm phở (Phở Ngon ở quận Cam 1988) mà thực khách trộn trấu với thi khách. Tôi ngâm thơ với hương vị nước lèo, nạm gầu, húng quế. Thực khách xì xụp nhai thơ phước thiện. Lần khác ở Trung Tâm Văn Bút (quận Cam,1994) với khoảng 50 ghế xếp, cùng với ba chủ báo đồng bảo trợ. Hệ thống âm thanh là một cái máy thâu băng xách tay. Một chiếc Micro nhỏ xíu cầm tay, khi câm, lúc hú.Vậy là tôi có phước lắm rồi. Cái phòng hội của trung tâm đâu thể hoá phép phình to ra được. Ba ông chủ báo cũng đâu thể khuân hết người nhà để điền vào những ghế trống cho... hợp nghĩa. Nơi thủ đô văn hoá ấy, hầu như có ra mắt sách mỗi tuần. Ai ở không để tổ chức? Ai ở không để tham dự? Rình rang mướn chỗ lớn không chừng cũng chỉ lèo tèo bấy nhiêu thi khách, trông còn thảm hơn nhiều. (Vậy mà thi sĩ rách này cũng đang tấp tểnh lên đường ra mắt thơ ở nhà riêng, cũng là toà soạn báo Thời Luận của Ðỗ Tiến Ðức ở Los Angeles, thành phố của thiên thần. Ðánh lấy huề là mừng. Còn hơn ngồi nhà một đống ngao ngán nhìn núi thơ chồng chất dưới gầm cầu thang.)

Ði Nữa Hay Dừng Lại?

Ðám bằng hữu vô cùng dễ thương của tôi có kẻ tà người chính. Hắc bạch khó phân. Từ Công Phụng, N.P. dục in tiếp. Dụ cho in chịu. Chừng nào bán được sách mới trả. Hạo Chu,Trần Lộc hò: “Tới luôn đi bác tài”. Ông cứ thẩy bài xuống đây tôi quýnh, rồi Lê Ao, in Mát Tưa Cóp Pi rồi gửi lại cho ông ẵm tới nhà in cho gọn. Anh Vân thì đòi gửi ráo các bản thảo tới “Ðể tôi sửa lỗi chính tả cho ông.Thơ ông hay thấy mẹ mà in sai bực muốn chết . Chữ thủy chung không có trong tự điển đâu Phải viết là thỉ chung mới đúng. Thỉ là đầu, chung là cuối. Chữ dòng sông là dê trên đó cha nội. Ông ẩu thiệt, đã nhắc ông vậy mà bìa lưng cuốn Một Túi Bình Sinh Một Túi Thơ cũng in là “giòng” cho được.” Ðành cười ruồi cho qua. Tôi mê việc như mê... gái. Hễ ngồi vào bàn viết là không muốn đứng dậy. Mệt quá nên lầm lẫn đấy thôi. Lần đầu học Layout lấy, tôi ráng làm xong hai cuốn thơ trong ba ngày nghỉ tết. Khúc thơ ở bìa lưng cuốn này lại ráp nhầm vào cuốn kia.Tệ hại hơn nữa là đã để cho hai đứa con đi lạc: bài Ðợi Chờ, trang 50, và Ngày Muộn, trang 103 khi không xếp lộn vào tập Ðồng Thiếp. Hai bài này viết về một nhân dáng khác. Bậy nhất là hai câu cuối của Ngày Muộn đã đánh sai một chữ quan trọng:

“Em” trở mặt, ngỡ chìm vào quên lãng

Bỗng múa may trong vũng tối mê cuồng.

Chữ đúng phải là “người” trở mặt, bởi toàn bài nói với một cô bạn tâm giao. Hai câu chót nói về một người đáng được vùi sâu vào huyệt lãng quên.

Với riêng tôi, hành trình của hơn 30 năm thơ, với 14 thi phẩm được ấn hành còn là quá ít. (Bây giờ, ở 2003 đã là 17 cuốn). Vậy mà đám bằng hữu tôi đã rên lên ầm ầm: “Ông ráng đợi cho chúng tôi đọc xong cuốn trước rồi hẵng ra mắt cuốn mới được không?” Hà hà... không có chi.

11-11-1996

Hà Huyền Chi