|
| |
-
- Chương Tŕnh Văn
Học Nghệ Thuật Đài Tiếng Nói Việt Nam
Tại Montreal
|
- Lê
Quỳnh Mai phỏng
- vấn
nhà thơ:
- Hà
Huyền Chi
|
-
- 1/Lê
Quỳnh Mai (LQM): Xin anh cho biết lư do đến Canada?
-
Hà Huyền Chi (HHC): Có cần một lư do để
đến một nơi không thể không đến như
Montréal, Paris, Bắc Kinh, London... không thưa chị? Lư
do là cái cơ duyên Cộng Đồng Montréal cho tôi
được dịp đem các thi phẩm ra mắt trăm
họ xứ này. Sau nữa, lư do là tôi đến Montréal
với t́nh bạn, v́ t́nh bạn, như anh chị Bá Dĩnh,
Thủy Trang. Như Trường Kỳ và một số
bằng hữu, thi khách khác...
-
- 2/LQM: Xin anh
cho biết những hoa.t động về văn học
trước năm 1975?
-
- HHC: Tôi làm
thơ, viết văn. Tôi nhẩy ngang vào điện
ảnh như một thử thách năng khiếu.
Thực ra tôi không mấy tự tin vào cái khả năng
đích thực của ḿnh, khi ấy.
-
- 3/LQM: Anh
hoạt động trong nhiều lănh vực khác nhau; như
làm thơ, viết văn, đóng phim, kể cả
đạo diễn phim. Riêng về lănh vực thơ, tác
phẩm C̣n Ǵ Cho Anh đă đoạt Giải Thưởng
Văn Học Nghệ Thuật năm 1971. Có phải
giải thưởng này đă tạo sự nổi
tiếng và đă đưa nhà thơ Hà Huyền Chi
đi vào những lănh vực sinh hoạt nghệ
thuật khác hay không?
-
- HHC: Có
thể rằng điều đó khá đúng. Điểm
chính là những nhà làm phim thời đó muốn đem
lên màn bạc những người có chút tên tuổi
trên văn đàn như một h́nh thức quảng cáo
cho cuốn phim.
-
- 4/LQM:
Nhạc phẩm Lệ Đá được phổ từ
thơ của anh và đă trở thành bất tử. Xin
anh cho biết bài thơ này được làm vào
thời gian nào? Và v́ lư do nào mà bài thơ này
được thành h́nh?
-
- HHC: Thưa
chị, bài Lệ Đá đúng ra là do tôi đặt
lời ca, chứ không phải thơ phổ nhạc như
ngộ nhận của mọi người. Khi ấy,
khoảng giữa năm 1968, anh Trần Trịnh, qua
một người nhạc sĩ khác đă nhờ tôi
đặt lời giúp 1 bản nhạc ưng ư nhất
của anh. Bởi anh vào nghề đă lâu nhưng không
cách ǵ nổi lên được. Điều nghịch lư
là tôi vốn mù nhạc, dù sáng tai.
-
- Sau khi nghe
nhiều lần bản nhạc không tên này, qua dương
cầm, do chính tác giả tŕnh tấu, tôi thấm vào
hồn nỗi ray rứt buồn của tan tác chia ĺa,
của t́nh yêu đôi lứa trong thời chiến
loạn. Nha.c buồn khiến gỗ đá cũng
phải nhỏ lệ. Lệ Đá.
-
- Điều
ngạc nhiên là tôi đă viết lời thật dễ
dàng sau đó. Lời 2 tôi vừa viết vừa khóc nơi
câu lạc bộ “dă chiến”. Đặc biệt
nữa là sau đó chừng 2 tiếng đồng
hồ, Lệ Đá đă được ban tam ca Nhật
Trường, Mai Hương, Như Thủy hát trực
tiếp lần đầu trên đài phát thanh Quân Đội.
Từ đó cả nước hát Lệ Đá.
-
- Thưa
chị, thú thật là cho tới giờ này, tôi cũng
không hiểu điều ǵ đă dẫn tôi đến
những lời ca kiêu bạc đó: “Hỏi đá
xanh rêu bao nhiêu tuổi đời? Hỏi gió phiêu du qua
bao đỉnh trời? Hỏi những đêm sâu đèn
vàng héo hắt...”
-
- LQM: Xin anh
HHC có thể nói rơ hơn, đoạn nào, câu nào
khiến anh rơi lệ?
-
- HHC: Thưa
chị QM, đó là khi tôi liên tưởng đến h́nh
ảnh của tượng đá vọng phu: “ Tượng
đá kiên trinh ôm con đợi chồng. Nhạc lá thu
mưa hay chân ngựa hồng...” Khi ấy lời ca
cuốn xoáy lấy ư nhạc và tuôn chẩy ra đầu
ngọn viết như những giọt lệ hồng
cho t́nh đau. Lệ Đá.
-
- LQM: Nghe nói
anh là người có thơ phổ nhạc nhiều
nhất. Anh có thể cho biết chính xác là đă có
bao nhiêu bài không?
-
- HHC: Tôi
hiện có 211 bài thơ đă được phổ thành
ca khúc, bởi 32 nhạc sĩ.
-
- LQM: Anh
đă cho ra CD nào chưa?
-
- HHC: Thưa
chị chưa, và sẽ không bao giờ cả.
-
- LQM: Sao
vậy anh? Tôi biết ngoài Lệ Đá, anh c̣n nhiều bài
rất được ưa chuộng như: Goá Phụ
Ngây Thơ với Nhật Trường, Một Ḿnh
với Hoàng Thi Thơ, và rất nhiều bài khác trên
Net với Vũ Thành An, Mai Anh Việt, Nguyễn Tiến
Dũng, Phạm Anh Dũng, Vơ Tá HaÁn...
-
- HHC: Thưa
chị, tôi là thi sĩ. Chỗ đứng của tôi
chỉ nên là thi đàn. Việc in nhạc, bán nhạc
là vĩnh viễn không có tôi.
-
- 6/LQM: Xin anh
cho biết ư kiến về thể thơ mới tự
do mà đa số các tác giả trẻ thường sáng
tác sau này?
-
- HHC: Câu
hỏi của chị rộng lớn quá. Giữa thơ
cũ và mới cũng cần phải qua một
tiến tŕnh sưu khảo và lư giải cặn kẽ.
Ở đây tôi chỉ xin được góp ư về
thể loại thơ tự do và thơ quy ước mà
thôi.
-
- Chữ quy
ước cũng nên được hiểu theo một
định nghiă đơn giản nhất: Đó là
những loại thơ 5 chữ, 7 chữ, tám chữ,
lục bát cách tân. Thí dụ như sự cách tân
ở thơ 7 chữ th́ niêm luật chỉ c̣n thu
gọn lại như: “Nhất, tam, ngũ bất
luận. Nhị, tứ, lục phân minh” (Nghiă là không
cần quan tâm đến chữ thứ 1, 3, 5 của
mỗi câu, mà chỉ chú tâm vào bằng trắc của
những chữ thứ 2, 4, 6 trong câu mà thôi.)
- Và thơ
tự do được hiểu là không cần áp
dụng bất cứ luật lệ nào về bằng
trắc (niêm) và số chữ trong câu.
-
- Theo kinh
nghiệm của riêng tôi th́ thơ càng ít chữ, càng
khó làm. (Thơ 4, 5, chữ.) Và thơ càng dễ làm
nhất thường khó đạt nhất. Có thể ví
ngưới làm thơ như người xử kiếm.
Kiếm tự do th́ chỉ cần mấy thức đâm,
chém ngang, chém dọc, chém xéo. Kiếm sĩ có cần
khổ công học thuộc kiếm phổ này, chiêu pháp
kia không? Và tôi cũng chỉ cho phép ḿnh đi ra ngoài
quy ước trong ṿng 1 vài năm gần đây mà thôi,
ở thơ thất ngôn.
-
- LQM: Anh thích
thể loại thơ nào nhất?
-
- HHC: Thưa,
tôi ít có dịp chọn lựa ấy. Bởi thường
khi là thơ đến với tôi hơn là tôi đến
với thơ. Sự chọn lựa, nếu có chỉ là
sự điều chỉnh bất thường. Thí
dụ như bài thơ với ư rộng quá th́ phải
biến sang thể tự do để dễ diễn
đạt. Bài thơ có nhiều chữ thừa thăi th́
cắt bớt từ thơ tám chữ thành thất ngôn.
Hoặc từ thất ngôn thành ngũ ngôn.
-
- LQM: Theo anh
thể thơ nào khó làm nhất?
-
- HHC: Thơ
càng ít chữ càng khó làm nhất. Sau đó là lục bát
.
-
- LQM: Theo anh
th́ thơ quan trọng ở tứ hay từ?
-
- HHC: Đă có
người từng hỏi tôi câu đó. Theo tôi th́
tứ thơ quan trọng hơn. Nó ví như người
thiếu nữ vốn đẹp sẵn, th́ có trang
điểm hay không cũng vẫn đẹp. Từ theo
tôi là những mỹ phẩm, nó chỉ giúp cho người
thiếu nữ xấu, bớt xấu hơn mà thôi.
-
- 7/ LQM: Bước
vào lănh vực truyện, ngoài tập chuyện Thằng
Thái B́nh xuất bản 1975, so với ba tập thơ
Cho Mặt Trời, Tên Nô Lệ Mới, Như Đá Ngàn Năm,
anh ít sáng tác truyện hơn trước. Xin anh cho
biết lư do nào anh ngừng lại trong lănh vực này?
-
- HHC: Thưa
chị, tôi có 9 truyện dài do nhà Chiêu Dương (hiện
đang ở bên Úc) xuất bản trước 1975. Có
2 cuốn được in trước tháng Tư 1975 là
Thằng Thái B́nh, truyện dài, và cuốn thơ Cho Nhau
Mặt Trời. Sau tháng Tư 1975, tôi có viết thêm 2
truyện dài khác cho tuần báo Việt Nam Mới,
Thời Luận, đăng tải: Lạc Ḍng và
cuốn kia là Thuở Ấy Hồng Đào. Ngoài ra tôi cũng
viết thêm chừng 30 truyện ngắn khác. Lư do
tạm ngưng viết văn v́ nó đ̣i hỏi
nhiều th́ giờ hơn là làm thơ. Bởi thơ có
thể làm trong đầu, trong lúc làm vườn, lúc lái
xe. Truyện th́ phải kiếm một chỗ ngồi yên
vị.
-
- 6/LQM: Qua lănh
vựcđiện ảnh, anh đă xuất hiện trong
phim nào? Và đă đạo diễn phim nào?
-
- HHC: Thưa
chị, tôi đóng khoảng 8 hay 9 phim, toàn là vai
phụ. Phim đầu tiên là Chân Trời Tím. Kế
đó là Vết Thù TreÁn Lưng Ngựa Hoang, Nhà Tôi, Người
T́nh KhoÁng ChaÁn Dung... vv...
-
- Tôi đạo
diễn 2 phim, loại phim tài liệu. Cuốn đầu
tiên là Người Nữ quân nhân. Cuốn sau có tên là
Dưới Bóng Cờ đă đoạt 2 tượng vàng:
cho phim mầu đẹp nhất, và Đạo diễn
xuất sắc nhất.
-
- 9/LQM: Sau
nhiều năm không c̣n hoạt động trong ngành
điện ảnh, nhưng có lẽ anh vẫn theo dơi
những sinh hoạt cuả Cộng đồng người
Việt. Xin anh cho biết ư kiến về hoạt động
trong lănh vực điện ảnh của Cộng đồng
người Việt hải ngoại?
-
- HHC: Để
trả lời câu hỏi của chị được
rơ nét hơn, tôi xin được tóm lược
về t́nh trạng điện ảnh của ḿnh trước
1975. Có thể nói rằng hầu hết các chuyên gia
điện ảnh của ḿnh đều là tay ngang.
Hầu như không ai đă thực sự tốt
nghiệp một khoá đào tạo chuyên nghiệp nào
cả. Tài tử, đạo diễn... phải tự
học qua sách vở và kinh nghiệm riêng. Thế nên
họ hầu như hoàn toàn lạc lơng và lạc điệu
đối với lề lối làm phim tại nước
ngoài. Kiều Chinh, Đoàn Châu Mậu đă thử thách,
đă cố đeo đuổi một thời gian. Anh
Mậu đă bỏ cuộc. Chị Kiều Chinh c̣n
cố níu lấy sân quay, ánh đèn nhưng cũng
chẳng đi đến đâu. Có thể nói rằng
hoạt động của lớp người trước
1975 không có ǵ đáng kể.
-
- Đối
với lớp người trẻ, có căn bản
về chuyên môn, chúng ta thấy khởi sắc hơn
cả là đạo diễn Trần Anh Hùng, người
Pháp gốc Việt. Hai cuốn phim Mùi Đu Đủ Xanh và
Cyclo của anh đă có những thành tựu tốt
đẹp. Anh đang quay cuốn phim thứ 3 có tên
Những Ngày Không Mưa. Nhóm chuyên gia trẻ ở
Hollywood cũng đă dựng những bộ phim về dă
sử Việt Nam nhưng không mấy thành công.
-
- Thú
thật, tôi không có đủ th́ giờ theo dơi
những hoạt động về điện ảnh
của cộng đồng Việt Nam tại hải
ngoại. Những hiểu biết của tôi chỉ là
đại cương và phiến diện mà thôi.
-
- LQM: Qua
những hoạt động về điện ảnh,
anh có kỷ niệm nào đáng nhớ không?
-
- HHC: Kỷ
niệm th́ nhiều lắm. Đáng nhớ nhất là khi tôi
quay bộ phim Dưới Bóng Cờ do Bảo Ân và Phương
Hồng Ngọc... thủ diễn. Tại Nha Trang, khi quay
1 trận đánh, tôi đă dùng tới 7 camera một lúc.
(Trong khi đó, các hăng phim tư nhân chỉ có khả năng
thuê máy quay phim từng ngày. Đôi khi là từng giờ.)
-
- LQM: Anh có
thể nói rơ hơn được không? Tại sao anh
phải cần dùng tới 7 máy thâu h́nh 1 lượt?
-
- HHC: Để
có một chiến trường sống động hơn,
và đỡ mất th́ giờ thâu h́nh nhiều lần
cho những cận ảnh, khi tài tử chính diễn
xuất Ngoài camera chính thâu toàn bộ chiến trường,
tôi cho bố trí các máy phụ ở nơi khuất, và
thực tập kỹ càng. Thế nên chỉ cần quay
1 lần, tôi có đủ h́nh cho nhiều góc cạnh khác
nhau. Khi ấy là năm 1971, chúng tôi cho là mới lạ.
Bây giờ th́ chị thấy đó, trong những
lần thâu h́nh các trận đấu thể thao, người
ta cũng bố trí 5,7 máy quay phim 1 lúc đó thôi.
-
- 11/LQM: Anh có
thể xác định được ḿnh là nhà thơ,
nhà văn, hay tài tử điện ảnh sau nhiều năm
hoạt động trong những lănh vực khác nhau như
vậy không?
-
- HHC: Tôi
nghiệm rằng năng khiếu của tôi về thơ
mạnh hơn ở những lănh vực khác.
-
- 12/ LQM:
Trở lại lănh vực thơ. Anh có bao nhiêu thi
phẩm đă ấn hành? Thi tập mới nhất
của anh?
-
- HHC: Thưa
chị, tôi đă cho in 16 thi tập. Hai cuốn mới
nhất của tôi là Băo Đầy, thơ t́nh. Tập kia
là BeÁn Trời Mài Kiếm, thơ t́nh nước, song
ngữ Việt-Anh.
-
- 13/ LQM: Anh có
dự định ǵ sau tác phẩm này không?
-
- HHC: Tôi
dự định sẽ in 2 thi tập nữa trong năm
2,000. Sau đó th́ c̣n tuỳ. Tôi chưa mệt, nhưng
chắc các bằng hữu, thi khách của tôi cũng
phải mệt chư?
-
- LQM: Chúc anh
luôn may mắn trong mọi lănh vực và tiếp tục
thành công.
-
- HHC: Cám
ơn chị.
-
-
- Lê
Quỳnh Mai
- (Phụ trách
chương tŕnh Văn Học Nghệ Thuật của
- Đài
Tiếng Nói Việt Nam tại Montréal)
-
|
