|
|
Hay Tương Quan Giữa Thơ và Nhạc Hà Huyền Chi Thi trung hữu hoạ và Thi trung hữu nhạc là điều hiển nhiên không ai có thể phủ nhận được. Cổ nhân đă nói thơ, ngâm thơ, hoặc hát thơ từ trước khi loài người phát minh ra văn tự nhạc cụ và nhạc thuật. Tôi đến với nhạc bằng cảm tính nhiều hơn là nhạc lư. Dù vẫn thường để tâm học hỏi thêm, nhưng sự hiểu biết của tôi về nhạc, vẫn không đi xa hơn lănh vực cảm tính nàỵ Do một cơ duyên, hay may mắn, cho đến giờ này đă có trên 400 nhạc bản được phổ từ thơ tôi . Với trên 40, nhạc sĩ góp phần. Nhà nghề như, Vũ Thành An, Phạm Duy, Trần Quang Hải, Song Ngọc., Từ Công Phụng, Trần Thiên Thanh, Trầm Tử Thiêng, Hoàng Thi Thơ. Nghiệp dư như Phạm Anh Dũng, Nguyễn Tiến Dũng, Hoàng Linh Duy,Trần Quan Long, Mai Anh Việt, Trần Duy Viêt, Triệu Vinh... và nhưng nhạc sĩ tài tử khác... Có khá nhiều người đă hỏi tôi những câu có chung một mẫu số như sau: 1/ Tôi có đích thân nhờ người này, người kia phổ thơ tôi hay không? Câu trả lời là không. Nhiều nhạc sĩ tôi chưa từng gặp qua như Phạm Anh Dũng, Nguyễn Tiến Dũng, Vơ Tá Hân, Lê Vũ... Và nhiều bài ca đă được tŕnh diễn trước công chúng trước khi tôi được nh́n thấy nhạc bản ấy Thực ra, rất hiếm khi, tôi cũng có vui miệng mở lời . Hoặc có yêu cầu riêng cho bài thơ tôi tâm đắc với bằng hữu . Nhạc sĩ phổ thơ tôi nhiều nhất là Mai Anh Việt, với 71 bài . Kế đó là Hoàng Linh Duy với 64 bàị ( Hoàng Linh Duy tô't nghiệp trường Quô'c Gia Âm Nhạc ở thập niên 60. Người chiếm nhiều giải Văn Học Nghệ Thuật về trường cạ Anh mới qua đời tại Hoa Kỳ 1940-1998, về bệnh ung thư gan.) Mai Anh Việt viết rất nhanh, rất dễ dàng, gần như vài ngày xong một bài . Người kế đó là nhạc sĩ Phạm Anh Dũng, với 17 bài t́nh ca . Trong đó có nhiều bài được coi là đă'c ư nhất trong những tác phẩm đă viết của anh. Nhiều khi, từ sở làm, tôi phóng bài thơ mới nhất qua Email cho bằng hữu, th́ buổi chiều về đă thấy Mai Anh Việt hát cho nghe qua điện thoại: Mưa Buồn, Mưa Vui, hay Phạm Anh Dũng với: Tay Che Mặt Trời. 2/ Sự tương quan giữa thơ và nhạc? Về cơ sở lư luận tôi xin dành câu trả lời này cho những vị thức giả uyên bác về âm ngữ học. Theo kinh nghiệm và thiển kiến của riêng tôi, th́ người ta có thể ngâm hát bất cứ một thi khúc nào, ở bất kỳ dạng thức nào,dù trúc trắc gai góc tới đâu chăng nữa . Kinh nghiệm riêng vơi nhạc sĩ Từ Công Phụng. Anh xuất thần trong bài Hóa Thạch của tôi . Thể thơ tự do, dùng h́nh tượng và ngôn từ rất bạo : "Tim tôi như trái ḿn đợi nổ Khi gă tới gần em, gần em Trong ánh mắt ngầm trao lời t́nh lửa Tôi đọc thấy long lanh suối hẹn Như ḷng em rực rỡ hoa tươi Khi em rộng lương mỉm môi cười Ly rượu sóng trên môi Cuống phổi tôi teo tóp nghẹn..." Phụng đă có những tiết tấu vô cùng độc đáo cho những ḍng nhạc trên. Thế nên có lần Hóa Thạch được yêu cầu hát tới bốn lần trong một dạ tiệc. Kinh nghiệm khác nữa là bài thơ Mắc Lưới qua nét nhạc thần t́nh của Nguyễn Tiến Dũng. (Nhạc sĩ đổi tên là T́nh Muộn) : "Chuyến xe Buưt già tới muộn sau mưa Nỗi nhớ đắng cay bỏ rơi cái hẹn Em v́ ta thắc thỏm đợi chờ Đến, không đến, sao không thể đến?..." Kinh nghiệm riêng với Mai Anh Việt là nhiều chứng tỏ ngạc nhiên khác, với những bài thơ gai góc, tưởng như không cách nào đưa vào nhạc được. Vậy mà vẫn. Ở Tỉnh Say: "Nằm nghe tiếng quạ căi nhau Tiếng c̣i hơi thả toa sầu từ em..." Hoặc với bài Em Ở Đâu Trong Đêm Mă'c Gió: "Thoắt bên trái, rồi trăng bên phải Dơi ta chi về núi quạnh hiu Dốc quanh co oan ương trầm ngải Đường một chiều, không thể không theo..". Mai Anh Việt có thói quen là phổ nguyên văn bài thơ, rất hiếm khi cắt xén. Và những bài thơ khó nhai ấy đă trở thành một trong những ca khúc đă'c ư nhất của Mai Anh Việt. Kinh nghiệm là những bài thơ càng trúc trắc th́ khi vào nhạc lại càng trâm bổng, bay múa hơn. Thế nhưng hầu hết các nhạc sĩ đều tránh ne' đưa vào nhạc những bài thơ khúc mắc, đ̣i hỏi nhiều dụng công ấy Kinh nghiệm là để có thể phổ nhạc, bài thơ nên dài tối thiểu là 4 đoạn. Thế nhưng điều này không thể làm khó được nhạc sĩ Trần Duy Việt. Anh đă xuật thần phổ tôi một bài thơ 5 chữ chỉ có 3 đoạn mà thôi . Phổ rất đẹp, rất đầỵ Điều này phải coi như một kỳ tích. Khi nghe Trần Duy Việt tŕnh bầy với hoà âm riêng, cả Vũ Thành An, Từ Công Phụng, Mai Anh Việt và Trường Kỳ đă hết lời tán thưởng: T́nh Đầy Tuổi Một năm rồi em nhỉ T́nh như hơi rượu cay ấm bờ môi tri kỷ Ta uô'ng mà em say Mùa t́nh như gió hoang Khiến trăng sao bàng hoàng Lời t́nh như sấm chuyển Reo măi ngh́n âm vang Người t́nh như hương núi Thơm ngọn thác mê cuồng Ta cách chi cưỡng nổi Rơi vào cơi hoang đường. (Băo Ddầy, 150) Kinh nghiệm là đôi khi tôi tự hát trong đầu một thể điệu nào đó khi làm thơ. Và tự tôi đă chuốt gọt, hay hoán chuyển các thi ngữ cho êm ái thuận miệng, thuận nhĩ hơn. Do đó lu'c sau này, hầu hết những bài thơ tôi đều có thể phổ nhạc dễ dàng. Và có nhiều bài đă được 3, 4 nhạc sĩ soạn thành ca khúc. Kinh nghiệm là khi hai doạn thơ trên được mở ra ở thể trắc, th́ đoạn thứ 3 nên ở thể bằng (hoặc ngược lại), để giúp nhạc sĩ dễ chuyển sang một giai điệu mới, hầu tránh nhàm tẻ. Qua các kinh nghiệm trên, hẳn quư vị không c̣n ngạc nhiên nhiều v́ con số đông đảo các bài thơ tôi đă được phổ nhạc trong thi tập Người Măi Nhớ Người (Dự trù ra mắt khoảng tháng 4 năm 2000, nhưng đến nay tháng 4, 2003 vẫn nằm ngủ bụi). Người Măi Nhớ Người chỉ với 100 bài thơ, đă có hơn 90 bản nhạc phổ riêng cho thi phẩm nàỵ 3/Thể thơ nào khó phổ nhạc hơn? Nếu lục bát được coi như thể thơ dễ làm mà khó hay, th́ đặc tính ấy cũng được thấy qua nhạc phổ. Theo tôi th́ quy luật bằng trắc trong thơ lục bát, và kế đó là thơ thất ngôn, sẵn có những khuôn thước, cấu trúc riêng khiến nhạc sĩ dễ bị dẫn dắt vào những cung điệu quen thuộc, na ná như nhau . Thật hiếm có những ḍng nhạc đột biến thần t́nh như Phạm Duy với Ngậm Ngùi của Huy Cận, và Động Hoa Vàng của Phạm Thiên Thư . Như Trần Quan Long với Về Rừng của HHC, trong CD T́nh Khúc Cung Sol. 4/Thể thơ nào dễ phổ nhạc nhất? Theo tôi th́ thơ 4 chữ, 5 chữ dễ đưa vào nhạc nhất. Trong đó bao gồm cả thơ 8 chữ ngắt nhịp ở chữ thứ tư mỗi câu . 5/Nếu phải lựa 10 bản nhạc hay nhất, phổ thơ tôi th́ sẽ là bài nào? Câu trả lời là, những bản nhạc phổ thơ tôi, được tôi yêu thích nhất,chưa hẳn đă là những bản hay nhất mà tôi có. Đôi khi sự thưởng ngoạn tôi bắt nguồn từ một cảm xúc riêng tư nào đó. Bởi hầu hết thơ tôi được h́nh thành từ đăi lọc những chất liệu có thật trong đời sống, trong kỷ niệm vui buồn. Sau đây là mười bài thơ phổ nhạc được nhiều người mến mộ nhất: Hóa Thach, by Từ Công Phụng Môi Em Nguyệt Rằm, by Vũ Thành An T́m Quên Trong Nhớ, by Mai Anh Việt Thả Gió Bay Đi, by Hoàng Vân T́nh Muộn, by Nguyễn Tiến Dũng Một Ngày Mũ Đỏ, by Phạm Gia Cổn Cờ Vàng Tung Bay Trong Mỗi Tim Người, by Nguyễn văn Thành Góa Phụ Ngây Thơ, by Trần Thiện Thanh Những Nụ Gai Ṃn, by Trần Trịnh Hạt Sầu Chia Hai, by Phạm Anh Dũng http://anthonyha.gotdns.com/hhc/audio-video.htm http://anthonyha.gotdns.com/hhc/tuthodennhac/thophonhac.htm Đôi khi cũng có những vay mượn từ tâm trạng người khác, như ở thể loại thơ t́nh nước. Những thảm trạng tù đầy, vượt biển mà tôi chưa từng kinh qua. Tuy nhiên, tôi chưa hề cường điệu hô hào người khác xung phong lên tuyến đầu để quang phục quê hương, nếu hôm nay tôi c̣n ngồi trong cơi b́nh yên. Thơ tuyên truyền cũng được, thơ khẩu hiệu cũng được, nhưng người làm thơ nên tự trọng và lương thiện với chính ḿnh. Nếu có một khẩu hiệu trong thơ tôi, th́ chính là câu: Follow Me như chúng tôi học được nơi quân trường. 6/ Sao tôi không soạn in những tập nhạc, CD khi có trong tay trên 400 bài thơ phổ nhạc? Xin thưa, đó không là lănh vực của tôi . Là một người làm thơ, tôi chỉ biết đến thơ mà thôi . (Tuy nhiên, mới đây thôi, nhạc sĩ Mai Anh Việt đă dành cho tôi một món quà tinh thần bất ngờ nhất . Anh đă thực hiện CD Quư Hương, với 12 t́nh khúc phổ thơ HHC . Dự trù là sẽ phát hành khoảng tháng 6, 2003. Cám ơn Mai Anh Việt!) Xin cám ơn quư nhạc sĩ đă giúp thơ tôi có dịp bay xa và bay bổng. Xin cám ơn những tấm ḷng thưởng ngoạn và trân trọng với thi ca. (Bài viết từ 2001, được bổ xung dữ kiện mới về số thơ HHC phổ nhạc. Nhưng tính đến cuối tháng 11-2005 th́ HHC có 409 bài thơ phổ nhạc bởi 48 nhạc sĩ. Và Hoàng Vân là người phổ thơ HHC nhiều nhất với 129 bài). Hà Huyền Chi | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Thư từ liên lạc
hahuyenchi@aol.com |
