BK Song Duong 3

HHC




Ha Huyen Chi







Mau Binh



Đại Mục Lục Thơ HHC







		Số
Phác Thảo Bộ Phim Văn Sử Con Tiên Cháu Rồng Mời vào trang Phim Rồng Tiên
Mục Lục Thơ Mậu Binh ABC
Mục Lục Thơ Mậu Binh Theo Từng Tập

BÊN KIA SÔNG ĐUỐNG

HOÀNG CẦM,
MỘT TÀI THƠ ĐÃ KIỆT
THƠ VANG BÓNG,
THƠ QUỲ GỐI,VÀ THƠ ĐÓN GIÓ
----------------------------------------------_Hạc Bút Ông_

3.

_So với Tình Cầm, và Đêm Phương Bắc, thì bài Em Mất Quê của nhà
thơ mất phương hướng này có khá hơn. Khá vì bớt làm dá ng quê kệch. Khá
vì là thơ 7 chữ, đã có sẵn quy luật, nên nhà thơ khó phá phách ra cá i
điều làm mới văn chương. Khá ở tính ẩn dụ bầy hàng, làm mầu, đã bớt tối
tăm. Hoàng Cầm đã dùng lối che đậy mà chẳng che được cái gì ráo. Che
bằng voan mỏng , lưới nhện. (Dường như nhà thơ chỉ sợ người đọc không
nhận ra cái dụng công úp úp, mở mở của anh ta.)

Sau đây là nguyên văn bài thơ của Hoàng Cầm, nghe được qua
giọng ngâm Quốc Chính:

EM MẤT QUÊ

Cả Thái Bình Dương là hạt lệ
Một người đi biệt một hành tinh_

1. Em mất quê rồi anh mất em
2. _Vừa khi tóc trắng rụng_ bên thềm
3. Chiều qua chợt thấy _hình rêu lạ_
4. In đậm hình em _vách láng giềng_

5. Lưới nhện chăng tơ_ đài kỷ niệm
6. Tấm voan che nửa mặt_ trầm du
7. Ngày ngày anh đứng nhìn _rêu _(?)
8. Thương tóc em gầy xiêu giống mưa

9. Nhện bỗng đi đâu quá nửa ngày_
10. _Gió cuồng si_ quét mạng tơ bay
11. _Hình em chuyển dáng_ rêu sờ sững_
12. Em đã thành ra _một gốc cây_

13. Anh cứ _ôm cây cứ đợi chờ_
14. _Gío hoà mưa thuận chuyển mùa chưa_
15. Cho em _óng ả xôn xao hiện_
16. _Gỡ mạng che thân_ lưới nhện thừa.

(Bên Kia Sông Đuống)
Hai câu "mưỡu" đầu của bài thơ em mất gà này rất khá . Nó mở ra
hoạt cảnh tan hàng rã ngũ, tháo chạy bằng đường biển của hơn một trăm
ngàn quân dân cán chính Việt Nam Cộng Hoà vào ngày 30-4-1975. Điểm son
cho tác giả ở cách ám tỷ nghịch đảo rất mạnh và sâu. Hoàng Cầm thực
lòng thương tiếc cho sự xụp đổ của chính quyền miền Nam tự do khi
ấy. Anh cũng đánh giá cao tầm vóc của những kẻ bại vong. Coi họ là
những hành tinh: "Một người đi biệt (như là) một hành tinh."

Câu này không thể hiểu ngược lại theo lối giải thích lộn
sòng, nói nước đôi,(kiểu được anh, được ả, được cả đôi bên) thường thấy
trong thơ Hoàng Cầm. Anh ta không thể uốn lưỡi báo cáo rằng chữ "hành
tinh" là ám chỉ chế độ xã nghiã vinh quang được. Muốn vậy, phải thay
chữ "một người" bằng chữ "mọi người" hay một từ nào khác chỉ số nhiều.

Câu 1. Hoàng Cầm xác định rõ hơn nỗi thương cảm với người
chiến bại,và cả chính nỗi tuyệt vọng nơi anh, về sự xụp đổ
của thể chế tự do dân chủ ở miền Nam.( Em ở đây là lý tưởng, là biểu
tượng cho miền Nam tự do.) Chỉ với 7 chữ, nhà thơ đã tóm gọn được cốt
lõi của cả hai điều mất mát lớn lao ấy. Khá lắm!

Câu 2. Sau khi bầy tỏ tâm sự, Hoàng Cầm lại vội vã tìm cách nói
lảng, đánh trống lấp. Anh có biệt tài làm cho thơ hụt hẫng, ngớ ngẩn tức
thì. Anh muốn nói rằng sự tuyệt vọng càng cao đối với một người đã lớn
tuổi, không còn nhiều thời gian để mà chờ đợi, hy vọng ở một cơ may nào
khác. Thế nhưng anh đã vụng về không diễn đạt được điều ấy. Chữ "vừa
khi" và chữ "rụng" đã khiến mạch thơ bị khựng lại vì tối nghĩa. Nó
khiến tóc trắng mang nghĩa đơn thuần là tóc. Nó, tóc trắng, không là
biểu tượng của tuổi già. Anh muốn dùng điển Ngũ Tử Tư chỉ sau một đêm
sầu muộn đã bạc cả tóc râu ư? Ta không cảm nhận được ý đó. Chỉ thấy là
đột nhiên anh có bệnh rụng tóc. Rụng toàn bộ, khiến anh trở thành No
Hair.

Câu 3. Không chỉnh, khi anh dùng chữ rêu "hình rêu lạ" để ám tỷ
một sự việc vừa mới xẩy ra, đang được nói tới. (Nó cần nhiều thời gian
để xanh rêu.) Anh cũng đã lập lại chữ rêu ở câu 7,và 11. (Làm như một
chữ gượng ép, không chỉnh, nếu được dùng nhiều lần thì nó bớt ngớ ngẩn
hơn chăng?)

Câu 4. Ta hiểu anh muốn nói là "em" đã an toàn di tản chiến
thuật qua Mẽo quốc "vách láng giềng". Có điều ta thắc mắc là anh định
dùng mầu rêu gì để "in đậm hình (rêu của) em", để em vẫn còn là "rêu
", và "rêu sờ sững" được nhỉ?

Câu 5. Anh đã chơi một quả hồi tưởng có hơi đột ngột đấy. Anh
nói đến cảnh Mẽo chơi ép ồng minh của họ là VNCH. Đỉnh ngu các anh
gọi Mẽo là con cọp giấy, là con bạch tuộc nghìn vòi. Anh ví Mẽo với con
nhện chăng tơ là có óc sáng tạo. Khá lắm. Có điều ta không hiểu anh
muốn ám chỉ gì ở chữ "đài kỷ niệm"? Mẽo chỉ chăng tơ ở kho đạn, kho
xăng, kho lương thực, quân nhu khiến ta quánh giặc cộng kiểu nhà
nghèo, kiểu cầm hơi. Vừa đánh vừa thở, vưà ấy vừa run, kiểu khóc ngoài
quan ải.

Câu 6,7,8. Bị Mẽo chơi gácđã đành, quân ta còn chơi nhau sát
ván. Không thiếu gì bọn chính khứa cò mồi, chính khứa quân khuyển, chính
khứa cẳng giữa, hăm hở, ồn ào đâm sau lưng tráng sĩ.Ta rơi vào thế hỏa
mù như :"Tấm voan che nửa mặt". Anh "thương em tóc gầy" cũng phải. Khi
ấy, Mẽo áp dụng kế hoạch Việt Nam Hoá chiến tranh . Ta phải gồng mình
lên để bao vùng trách nhiệm của đồng minh bỏ lại.Với lối đánh giặc con
nhà nghèo thế đó. Tiếp liệu hạn chế tối đa.Xăng nhớt nhỏ giọt. Phi vụ
đếm từng phút bay. Đạn đếm từng viên. Giao kèo thay thế chiến cụ "một
đổi một" bị trì hoãn, phe lờ. Ta gầy ốm tong teo. Ta đi tướt là truyện
đương nhiên phải đến. (Xin trả lại anh chữ "mặt trầm du", ta chịu không
cách gì tiêu hoá nổi.)

Câu 9,10. Vào những ngày cuối tháng 4,1975, con nhện độc ác kia
đã lặn mất tiêu vào trong âm mưu bỏ của chạy lấy người. Sau khi trói
chặt tay chân đồng minh, Mẽo ngoảnh mặt ngó lơ trước những vi phạm
trắng trợn hiệp định thư ngừng bắn toàn diện. Bọn "gió cuồng si" miền
Bắc đã mở trận điạ chiến, dùng toàn lực đánh công khai mà không sợ bị
Mẽo trả đũa.

Câu 11,12. Trong những lúc tình hình khẩn trương nhất của các
đồng minh, thì anh Tông Tông Mẽo nào cũng vờ bận nghỉ Vacation để đi
câu,đánh Golf. Cũng từ những nơi nghỉ khoẻ ấy,Tông Tông Mẽo đã khai tử
"em" bằng một câu nói rất sở khanh: Chiến tranh Việt Nam đã xong, đã
qua, đã thuộc về dĩ vãng rồi. Em đương nhiên là hốc hác "chuyển dáng
rêu sờ sững. Em đã thành ra một gốc cây" là cái chắc.

Câu 13,14. Hoàng Cầm quen làm thơ khẩu hiệu,thơ quỳ gối. Nay
Cầm "cứ ôm cây cứ đợi chờ" là một truyện lạ, một hình thái của: Thơ đón
gió. Anh chờ mãi không thấy tư bản dẫy chết như Bác Đảng hù doạ. Sau
khi anh chứng kiến sự phồn vinh, tự do dân chủ ở miền Nam để thấy Bác
Đảng chết đâm đã Xạo Hết Chỗ Nói thì anh ôm cây đợi chờ cũng là điều
tự nhiên. Có điều,anh chưa bao giờ dám thôi quỳ gối. Anh vẫn trung với
Đảng, hiếu với bạo quyền. Anh chỉ trùm chăn tiếp tục chờ đợi và hỏi ấm
ớ hội tề: "Gió hoà mưa thuận chuyển mùa chưa?" Chờ như anh, để đón gió
thì ai làm chẳng được.

Câu 15,16. Chờ cho em trắng da mát thịt. Chờ cho em "óng ả xôn
xao hiện". Chờ em tự thoát cũi xổ lồng, tự "gỡ mạng che thân" để cho anh
đem những bài thơ ẩn dụ đón gió ra kể lể ơn nghĩa bà tú Đễ chăng? Anh
lại lú lẫn, lẩm cẩm nữa. Mạng tơ đã bị quét bay trước khi "em đã thành
ra một gốc cây" rồi. Con nhện cũng đã phủi tay, em còn cái mạng nhện
nào để mà gỡ nữa chứ?

Ta qua bài Đêm Hội Lim nhé.

Phải nói rằng ngâm sĩ Kiều Loan đã cứu anh. Cô con gái anh đã
hành hạ lỗ tai ta một cách thê thảm. Ta đã tập trung thính giác, nghe
đi, nghe lại hàng chục lần mà vẫn không tài nào bắt được lời thơ. Chữ
bị nuốt đơn,nuốt kép. Nuốt từng mảng. Do đó ta rất không thoải mái để
dũa anh. Ta ngại bị đồng hoá với bọn tiểu nhân tự "hàm huyết phún thi"
để bôi bác người khác. Thế nên ta chỉ luận về những chỗ đã nghe
thủng. Những dấu ba chấm (...)trong thơ anh là những chữ bị nuốt.
Nhiều chấm (......)là bị nuốt nguyên một mảng.

ĐÊM HỘI LIM

Em ơi (...) đêm ấy giêng hai
Đêm hội Lim về (.......)
Đuổi tà lụa nhạt ánh trăng rằm
Ấm đường sương
_Ấy_ bởi thương em _vườn thu bỏ ngỏ
Gió vào ra bưởi trụi hồng thui
Ấy_ bởi thương em _mái nhà thu (_........)
_Chim vào ra_ _vách đứng cột ngồi_

Bài thơ mở ra âm hưởng của văn chương bình dân, một mạc, tả một
ngày hội đầu xuân ở làng Lim. Thơ không có gì xuất sắc, tưởng như loại
ngâm vịnh, hiếu hỷ tầm phào. Thơ mở ra ở "giêng hai" đã nhẩy vào cách
mạng mùa thu rất đột ngột. Tính ẩn dụ ngụy trang bởi dâm tính của từ
ngữ và hình ảnh thô xảm. Chữ "ấy" thô bạo như một động từ, khiến ta nhớ
lại mấy câu thơ đểu của Thợ Đấu ở thập niên 60:
"Tháng giêng ấy vợ ở nhà.
Tháng hai ở chợ,tháng ba ở chùa
Tháng tư ta ấy trâu bò.
Tháng năm ta ấy học trò TV."

Chữ "ấy" của Hoàng Cầm được nhấn mạnh bằng nhắc lại, và bổ túc
bởi cụm từ "gió vào ra", "Chim vào ra" ở cường độ của loại phim cấp Ba
Ách (XXX).Và còn được diễn tả xuất thần bởi ngâm sĩ. Người đọc và
người nghe dễ bỏ qua cái mệnh lệnh tiêu thổ kháng chiến của Hồ tặc
trong cách mạng mùa thu: "bưởi trụi hồng thui", "vách đứng cột ngồi".

Em về _đồng chiêm đất rạn chân chim
_Em đi _mưa Ngâu nước ngập đồi chè_

Đồng chiêm là đồng ngập nước tới háng hoặc cỡ ngang lưng. Đồng
chiêm mà đất rạn chân chim thì đói thấy bà cách mạng. Hoàng Cầm đói
rách thê thảm nên phản tỉnh, thương nhớ, tương tư đám bằng hữu đã "dinh
tê", đã bỏ cách mạng về thành phố. Mưa Ngâu là mưa lai rai, mưa không
ướt áo. Mưa Ngâu mà "nước ngập đồi chè" thì cũng bỏ bầm cách mạng nốt.
Hèn gì Bác chẳng phải di tản chiến thuật lên Cao Bắc Lạng và chốn nhủi
trong hang Pắc Pó.

Hồ nghe đêm hội ới a
Lại xót mắt em _mi trường khép bóng_
Lòng anh (........)rừng tơ sa
Lại xót tay em _đêm trường ru võng
Dừng chân mây chưa động sấm quê nhà_

Sau cái ới a chuyển ý, em bây giờ đã lang bạt xứ người. Em vẫn
"đêm trường ru võng", vẫn nuôi thù vong quốc. Em mải lo dành độc quyền
chống cộng. Chống cộng bằng mồm, bằng kiến nghị, cương lĩnh. Em mải lo
hô hào "đoàn kết sau lưng tôi" thì còn khuya mới có thể " động sấm quê
nhà" cho đặng.

_Chân em dài _đi không biết mỏi_
Má hồng em lại _(...) đầu mùa nước lụt mông mênh
_Lưng thon thon _cắm sào em đợi_
Đào giếng sâu rồi đừng lấp vội (....)

_Hoàng Cầm đã cảm thấy hơi rét sau hai câu ẩn dụ tênh hênh ở
đoạn trên, nên anh bắt đầu chơi dâm thi. Ta ngờ rằng anh đã khênh luôn
bài thơ bù khú tả một dâm nữ vào đoạn này:
"Hồng kiểm đa dâm thuỷ
Trường mi tối âm mao.
Bế ong tất đại huyệt
Trường túc bất chi lao".

Hoàng Cầm thuổng đủ bốn câu này và còn tả rõ nữa kià: "Má hồng
em lại".... nước nôi dầm dề, mông mênh. Thơ Cầm tục không thua gì tục
dao: "cô kia má đỏ hồng hồng, nước dâm tát mấy gầu sòng chưa vơi". Rồi
thì em "mi trường khép bóng" là diễn dịch câu "Trường mi tối âm
mao". Ta đành mượn tục dao để giải thích câu thơ bù khú này:
"Cô kia cắt cỏ bờ sông
Cái váy thì cộc, cái lông thì dài
Thuyền chài nó trả trăm hai
Cô rằng chẳng bán, để dài quét sân".

Thơ Cầm: "lưng thon thon" thì đích thị là "Bế ong tất đại huyệt",là lưng ong thì cái hang
Pắc Pó tất phải bự cồ. Cầm còn nghĩ là chưa đủ gợi tình nên còn cho
em "cắm sào" vào nữa. "Trường túc bất chi lao" thì Cầm đã tự diễn giải
rất ngoạn mục là :"Chân em dài đi không biết mỏi". Chữ "đi" này phải
được hiểu với nghĩa của chữ "ấy" ở trên. Bạn nào có dịp ghé xóm Ngã
Năm Chuồng Chó thường được nghe hiệu lệnh của dì Năm réo vào buồng
trong thế này: "Đi đi con! Má lấy tiền rồi."

Nếu không có câu nhắn gửi:" Đào giếng sâu rồi đừng lấp vội..."
để ghim mấy chữ "Không biết mỏi","cắm sào em đợi" thì đoạn trên đơn
thuần là một khúc dâm thi.

___Lý lý ơi hát khô cả giọng
_Tình tình ơi chớ động mành thưa
_Chìa vôi_ quết gió hững hờ
Bờ ao _sáo tắm_ bao giờ hở em?

(Hoàng Cầm,Bên Kia Sông Đuống)

Đoạn kết cũng là những nét ẩn dụ bầy hàng, được che đậy sơ
sài. Anh kêu gào "công lý" đến khô cả nước miếng. Các đồng chí đừng có
bịp bợm, xạo ke, lấy vải thưa che mắt thánh nữa. Nếu ta nhớ không lầm
thì "chìa vôi" là một loài chim hiền, báo tin vui, như con hoành hoạch
báo tin nhà có khách? Hai câu cuối đóng lại với một kết luận khá bi
quan. Cái tin vui trông đợi của Cầm chỉ là ngọn gió hững hờ, chừng nào
thì đàn sáo sang sông kia mới trở về tắm lại ở ao nhà?

Ta thất vọng về tài thơ và nhân cách anh lắm đó,Hoàng Cầm.
Chẳng thà anh gian ác, hèn hạ như Tố Hữu, anh quỳ mọp xuống bùn nhơ như
Xuân Diệu, Lưu Trọng Lư và đám văn nô của Đảng thì ta đỡ buồn lòng
tráng sĩ hơn. Nói thật, ta rất khinh thường đám tiểu nhân này. Nhưng
giữa đám chân tiểu nhân với bọn ngụỵ quân tử như anh thì ta còn tởm
anh hơn nhiều. Tài thơ khẩu hiệu của anh đã kiệt thực rồi.Từ nay,ta
khuyên anh nên làm thơ ngâm vịnh, thơ hiếu hỷ. Và dường như anh có chút
sở đắc ở dâm thi.

Dấu hỏi lớn trong ta là: Cộng sản Việt Nam đang cố gắng một
cách tuyệt vọng trong mặt trận trí vận bằng xuất cảng văn hoá ,văn nghệ
sĩ. Cuốn băng thơ Bên Kia Sông Đuống, vở kịch Lên Đường của Hoàng
Cầm, nhạc Trịnh Công Sơn... được tung ra vào lúc này có nằm trong chiến
dịch giao lưu một chiều ấy không? Xin dành câu trả lời ấy cho các bậc
thức giả và độc giả.

Hạc Bút Ông