CHÉN VĂN CHƯƠNG

 

HOÀ NHI BẤT ĐỒNG

 

----------------------------------------------------------------------

HÀ HUYỀN CHI

 

 

 LTG: ĐỒNG XANH là thi phẩm thứ 6 của Huy Trâm,bià Khánh Trường, Đông Duy ấn hành,1993. Ông cũng là tác giả của 3 tập truyện ngắn. Ông từng đoạt giải thưởng Văn chương toàn quốc,1969, bộ môn biên khảo với tác phẩm: Những Hàng Châu Ngọc Trong Thi Ca Hâiện Đại.

--------------------------------------------------------------

 

 

Lacey,ngày 20-11-93

 

Bạn Huy Trâm,

 

Té ra mình là đồng môn.(Nguyễn Trãi . Dám là đồng niên lắm.) Ta xong Đệ lục thì bỏ nhà di cư vào Nam. Một mình. Học trường mới ít lâu rồi phải bỏ ngang đi kiếm cơm. Vừa đi học,vừa lo kiếm ăn nên dù đã tận sức, ta vẫn không qua nổi cái cầu Tú Tài. Ta nhẩy vào trường Võ bị Đà lạt từ 1957, K14. Mơ ngày Bắc tiến đoàn viên.

 

Ta là đứa cứng đầu,vô thiên,vô pháp,xưa nay không bận tâm ở tiểu sự. Ông thầy hay thằng thầy trong lòng ta vẫn như nhau. Ta chả nhớ gì nhiều ngoài thầy Xuân dạy Anh văn, và Thịnh Đen dậy vẽ. Ta vốn dốt, lại lười, nhưng thầy Xuân đại lượng không trách cứ. Thầy nói trước các môn sinh rằng, ta biết làm thơ là giỏi rồi. Rằng mỗi người chỉ cần giỏi một môn nào đó là được. Ta mãi nhớ lời phát kiến ấy,và rốt

cuộc, ta chỉ biết làm thơ. Ta tranh cãi với ông thầy dạy Việt văn hàng tuần. Cuối cùng ông này xin đổi lớp. May là không đòi đổi ta.

 

Ta không thích quảng giao. Đời sống gần như khép kín. Ta đam mê đủ thứ nên chẳng thứ nào ra hồn. Ta bận lắm, nhưng cũng ráng dành chút thì giờ đọc bạn, nghiêm chỉnh hơn. Dù bạn khuyên ta chớ bận tâm về thơ bạn:"... nó không có gì xuất sắc cả..." Ta muốn giúp bạn, một lần, nhìn rõ chân dung bạn, qua thơ.

 

Nên nhớ, nếu không có thành ý thì ta đã không thèm lý tới. Giữa bạn và ta, chỉ là sơ giao, không tranh chấp, thù oán.Ta không có lý do để đả kích, phê bình với hậu ý nào khác.( Ta không rõ bài nào bạn đắc ý nhất. Để công bằng với bạn, ta tự chọn bài đầu và cuối của Đồng Xanh,vốn là lá trầu mặt của bất cứ thếp trầu nào.) Ta sẽ không khách sáo với bạn đâu nhé:

 

CHIỀU QUA NÚI CHỨA CHAN

 

1. Chiều về,__qua__ núi Chứa Chan

2. Nắng phai nội cỏ - mây ngàn __giãi__ xa

3. Đồng nương thiêm thiếp __trăng tà__

4. __Âm u__ gió vọng bài ca côn trùng

5. Dừng đây đứng trước vô cùng

6. Chiếc thân lầm lạc - ngại ngùng mai sau

7. Luân hồi tiếp với bể dâu

8. Bao nhiêu trăng biếc âu sầu bấy nhiêu

9. Chứa Chan hay lệ hoen nhiều

1o. Năm xưa em có một chiều qua đây?

 

(Huy Trâm,Đồng Xanh, trang 13.< Phải là trang 9 mới đúng chứ? Hay ấn bản ta có, không hoàn chỉnh?)

 

Bạn Huy Trâm, ta đang có trong tay những bức ảnh chụp vội. Cảnh từ núi nhìn xuống đồng nương,nhìn tới nhìn lui thân phận và cuộc đời bạn. Núi ở đây, được dùng làm tiền cảnh. Núi mơ hồ và cảnh không rõ nét. Ở hoàng hôn (Chiều, nắng phai) và cũng ở nửa khuya về sáng (trăng tà).

 

Ảnh chụp vội, bởi bố cục không hợp lý, trùng dụng: Luân hồi vốn là một định số bất biến trong triết lý của Phật học, không thể xếp cạnh biển dâu, có tính nhất thời, lại hàm ý xấu, phản trắc.( Cho dù biển cả thành nương dâu đôi khi lại là một thay đổi tốt đẹp hơn.) Có 10 bức ảnh thôi mà bạn đã dành 2 cho đồng nương, 2 cho trăng!

 

1. Ta đi vào ngôn ngữ thơ của bạn nhé. Thơ không nhất thiết phải có chủ từ, vì thế ở câu 1 người đọc có thể hiểu rằng bạn hay chiều đều có thể là ngôi thứ nhất. Dấu phết của bạn sau chữ "chiều về," không nói lên sự khác biệt nào ở ngôi thứ. Chỉ là một dấu thừa làm rối mắt người đọc. (Nếu chiều là chủ từ thì bài thơ thiếu nhất quán, bởi ở câu 5,6 ám chỉ bạn là nhân tố chính của những bức hình

này.) Chữ "qua" trong câu này,hàm ý bạn chỉ dừng lại giây lát thôi. Nếu định ở lâu tới quá nửa khuya thì nên dùng chữ: trên, ngang... mới đúng.

 

2. Chữ nắng phai khá đẹp, nhưng cụm từ hạc nội mây ngàn, hay cỏ nội mây ngàn đã mòn, đã không cho thấy nét đặc thù nào ở cảnh núi này. Dù cố gắng đảo ngữ "cỏ nội" thành "nội cỏ" cũng không khá hơn chút nào. Chữ "giãi hay giải" cuả bạn ở câu này đều không chỉnh. Mây tụ mới ẹp, mây tán (giãi) có gì đáng nói?

 

Giãi là một động từ, thế nên hai cụm từ trong câu: "nội cỏ - mây ngàn" đều là chủ từ của giãi. Nội cỏ làm sao giãi xa nhỉ? Cái gạch nối giữa hai cụm từ này không cần thiết. Không gì có thể khiến ngộ

nhận ý đó. Cùng lắm, một cái dấu phết là đủ tách biệt hai cụm từ ấy (dù vẫn không thể khiến nội cỏ thôi giãi xa).

 

3. Ta hiểu là bạn có nhiều cố gắng làm mới ngôn ngữ thơ. Chữ "đồng nương" có thể được nhiều người ưa thích, trừ ta. Ta đột nhiên ác cảm với nó, vì mới được bạn cho coi nội cỏ lúc hoàng hôn, lại bị coi tức thời, cảnh đồng nương ở nưả khuya về sáng. Sự trùng dụng này cho ta cái cảm tưởng rằng ngọn núi mà bạn đang đứng thật nghèo nàn, chẳng có gì để nói tới.

 

4. "Âm u" chỉ không gian, lúc trăng tà còn rất tối. Tĩnh từ này thuộc thị giác, không thể dùng mô tả tiếng gió, thuộc thính giác được. Gió chỉ có thể: thê lương, rì rào, vi vút... Chữ "vọng" ta cũng e

rằng bạn đã dùng không chỉnh. Vọng là tiếng dội lại (echo) của luồng sóng âm thanh bị vật cản hắt lại. Bạn đang ở trên núi cao ấy mà. Gío chỉ có thể mang, chuyển, âm thanh nguyên thuỷ tới. Không thể nào là tiếng vọng được. Chữ "bài ca" cũng gượng ép lắm đó. Côn trùng cứ việc ca hát theo nhu cầu sinh lý, nào có bài bản gì nhất định đâu. Bạn dùng chữ tiếng ca thì được rồi. Lại nữa côn trùng thì đâu chẳng có, không lẽ chỉ có đám ở xa mới hát?

 

5.Hẳn bạn cũng nhớ những bài thơ trác tuyệt của nhà thơ nữ: Bà Huyện Thanh Quan? Tài thơ siêu đẳng này đã để lại hai hạt sạn trong bài Qua Đèo Ngang. Ta muốn nói đến câu :"Thương nhà mỏi miệng cái gia gia." Cho đến bây giờ, đám hậu sinh của bà vẫn không thể hiểu được cái gia gia được mô tả ở bài ấy là cái con gì? Chánh Đại Bàng của ta vốn văn hay chữ tốt cũng đành chịu. Người bèn dịch sang tiếng Tây bồi như sau:

 

" Penser l'eau malgré ceaur pios pios.

Aimer la maison fatiguer la bouche sortie sortie."

 

Hạt sạn thứ hai nằm trong cụm chữ thừa "dừng chân đứng lại". Trong câu 5 của bạn, cũng là hạt sạn thừa thãi ấy:"Dừng đây đứng trước".

 

Nếu bạn là một thiền sư, chữ: "đứng trước vô cùng" sẽ rất đắc vị. Bạn đã ngộ được cái huyền vi của Thượng đế. Bạn đã gặp đấng chí tôn. Nếu bạn chỉ là người trần tục, bạn chỉ cảm nhận ược chút tĩnh mặc soi rọi cõi huyền hư thế tục thì chữ mênh mông là đủ.

 

6. Chữ "chiếc thân" bạn dùng rất được, nhưng "lầm lạc" thì ta không hiểu!? Là nam tử, bạn nói là đã lầm lạc:nếu không hàm ý đã chọn sai thế ứng chính trị, đã đầu hàng kẻ thù, đã hành xử  điều gì khuất tất khiến hổ thẹn với lương tâm thì ta không tiện hỏi tới.( Trừ khi bạn tự ý nói ra.) Thêm một cái gạch nối thừa thãi, đặt sai chỗ. Chữ "ngại ngùng" cưỡng ép ý thơ. Nó không thay thế được chữ lo âu, lo lắng, chán nản của người đã tự biết mình đang lầm lạc.

 

7. Như ở trên đã nói về khác biệt giữa hai chữ "Luân hồi" và "biển dâu". Giả sử bạn đã hiểu thế và vẫn muốn dùng nó thì tối thiểu bạn cũng phải thay chữ "tiếp với" bằng hai từ khác không mang nghiã liên kết,so sánh.

 

8. Câu này có vẻ như lạc lõng, vô nghĩa. Đã có nhiều người dùng chữ trăng xanh ở hai nghĩa sau đây:

 

-Trừu tượng, theo lối thậm tả để nói về thời hoa mộng đã có, đã qua.

 

-Hiện tượng xấu, ảo giác Blue Moon, do ảnh hưởng không khí ô

nhiễm bao quanh vùng khí quyển.

 

Cả hai nghiã này đều không liên hệ với vần "âu sầu". Bạn dùng chữ "trăng biếc" e có hơi quá chăng? Thêm nữa nhóm từ "bao nhiêu... bấy nhiêu" chỉ nên dùng so sánh với những vật cụ thể, đếm được như:

 

Qua đình ngả nón trông đình

Đình bao nhiêu ngói thương mình bấy nhiêu.

(Ca dao)

Qua cầu ngả nón trông cầu

Cầu bao nhiêu nhịp dạ sầu bấy nhiêu.

(Ca dao)

 

9. Bạn cố ý liên kết từ  Chứa Chan với nước mắt. Điều này ta không dám lạm bàn, bởi ta chưa từng biết núi này có khóc nhè như vậy không? Chỉ nhắc để bạn thấy là chữ "chứa chan" không đồng dạng với chữ "hoen". Dù là "hoen nhiều". Lệ chứa chan:là khóc như mưa. Và lệ hoen: có nghiã là khóc chỉ vừa đủ ướt mi thôi.

 

10. Câu chót đáng lẽ là một bức tranh đẹp. Tiếc rằng cái khung thời gian cứng ngắc bạn đóng lên đã làm hỏng cả. Tại sao lại là "Năm xưa" mà không là khi xưa, hôm xưa, ngày xưa, lúc xưa nhỉ?

 

Ta xin dành phần kết luận về những nhận xét khách quan này cho bạn. Hiểu thơ mình, thích thơ mình có nhẽ không ai bằng chính tác giả. (Văn mình vợ người mà.) Ta sẽ nghiêm chỉnh lắng nghe bạn giải thích. Nếu bạn chọn sự im lặng, ta có quyền coi thường bạn. Bởi ta không muốn nghĩ là đã phí thời giờ cho một việc làm vô nghĩa, cho một nhân cách chẳng đáng gì.( Nếu bạn muốn nghe tiếp bài Đồng Xanh, thì bạn phải chuẩn bị tâm lý mới được. Bởi bài này, bạn cũng vấp phạm hơi nhiều khiếm khuyết về bố cục và ngôn từ.)

 

Bạn Huy Trâm, bây giờ thì bạn đã hiểu vì sao thiên hạ gọi ta là Tây Bắc Tà rồi chứ? Chào bạn và chúc sáng tác mạnh hơn. Tình thân,

 

Hà Huyền Chi

 

 

_GÓP Ý CỦA HUY TRÂM_

 

 

Hai tháng trôi qua trong lặmg lẽ, khiến ta ã quên khuấy đi một người làm thơ có tên là Huy Trâm, thì bỗng có thư hồi âm. Ta đọc và thất vọng nhiều hơn là khoảng trống của 60 ngày im lặng đã có. Thì ra

văn chẳng phải là người, và học thức chẳng có chỗ đứng trong văn, trong người. Nó mở ra đầy rẫy những ngộ nhận và khói mù. Nó chối bỏ sự thật và bẻ cong mọi thiện ý. Nó khiến cho ta nực gà, ta muốn ĐM Bác Hồ. Thế nên từ sau những dòng này, ta tuốt gươm trần và ta trở mặt:

 

 

Westminster January 14th 94

 

Anh Hà Huyền Chi

 

Hôm nay thư thả, nên _góp ý_ với Anh về sự phê bình của anh với bài thơ "Chiều qua núi Chứa Chan" (Chép nguyên văn, kể cả lối chấm phết._của Huy Trâm) _

 

Câu 1. Tôi làm thơ không có dụng công sắp đặt cầu kỳ,chỉ miễn sao _cho rõ nghĩa.

 

_ _Anh góp ý mà chẳng góp gì cả. Lối tránh né này đâu có làm cho câu thơ ấy bớt tối tăm chút nào đâu. Hơn nữa, thơ khác hơn văn xuôi ở sức chứa,và sức tải của ngôn từ . Nghĩa, đôi khi không nằm ở chữ. Ý tại ngôn ngoại. Anh muốn bầy chữ nghĩa nằm tênh hênh là quyền của anh, khôngai đòi hỏi được những điều vượt quá sở năng của một người có thể làm._

 

 

Câu 2. "Mây ngàn giải xa" đó là chữ tôi muốn dùng,_không có gì phải phê phán._

 

_Lại đồng ý nữa. Anh muốn dùng chữ nào, cách nào, là quyền của anh. Nhưng phê phán vẫn là quyền của người đọc. Anh không cần phải che dấu sự yếu kém bằng thái độ hằn học như thế chứ?_

 

Câu 3 "Chữ đồng nương" Anh bảo anh kỵ chữ này. Từ ngữ tự nó không mang _mầu sắc, ý tưởng gì_. Sao lại thù ghét nó??

 

_Anh lại xiá vào quyền tự do của ta rồi. Yêu hay ghét vốn là một thái độ của con người văn học. Điều này có thể giải thích, và có khi không cần giải thích với bất cứ ai. Thí dụ như ta ghét lá cờ máu của Việt cộng. Như ta ghét kẻ có lập trường lửng lơ, hàng hai. Như ta không thích anh thợ vẽ Khánh Trường và thái độ chính trị cắc kè của hắn. Như  đã nói với anh ở thư trước, là gã thợ nguệch này không biết

trình bầy sách. Cuốn Đồng Xanh của anh đã trở thành Đồng Hoang, Đồng Ma. Nó xám ngoét và bầy nhầy như một đám hắc lào được bôi lên tý thuốcđỏ. Đồng không là đồng, và xanh ở chỗ nào trong cái toàn thể xám ngoét và bố cục bệnh hoạn ấy?

 

Chẳng hạn như ta rất ghét thái độ thiếu tự tin nơi anh.Thái độ mập mờ, tiểu xảo, kiểu treo đầu dê bán thịt chó của anh. Vay mượn những lời đánh bóng mạ kền của Nguyễn Thị Giang Châu, Nguyễn Mạnh Trinh, Khánh Trường, anh muốn khoa trương gì nơi bià lưng? Họ nói về cuốn sách nào khác thì có ăn nhập gì đến cuốn Đồng Xanh này nhỉ? Anh đọc lại xem, có một dòng, một chữ nào nói đến Đồng Xanh không nhỉ? Lại thiếu cả phần trưng dẫn là những lời khen tặng xã giao ấy từ đâu mà có? Khi nào? Không ai cấm anh tự quảng cáo.Nhưng bằng kiểu nhập nhằng thì ta rất kỵ. Có cần ta nói rõ hơn về chữ "đồng nương" rất mách qué của anh nữa không?_

 

Câu 4. Âm u gió vọng bài ca côn trùng. Anh đã hiểu lầm về chữ âm u, cho rằng nó chỉ về thị giác._ Sai!_ Chữ "âm" từ  hán văn là tiếng. Âm u là _thành ngữ Việt Hán._ Còn bài ca, hàng trăm bài thơ đều có viết_ bài ca của gió, của _biển, của lúa vàng ,của _trùng dương_ vv... sao lại không cho _nhân cách hóa. Quái đản?

 

_Anh nói, chữ "âm u" là thành ngữ Việt Hán. Điều ấy không đúng đâu. Đó là hai từ riêng rẽ đều có gốc là chữ Hán, và gần như đồng nghĩa với nhau. Người ta ghép chúng lại và quen dùng như một tĩnh từ nói về sự tối tăm thảm đạm. Thuộc về thị giác. Thí dụ như ở bài Chiêu Hồn Tử Sĩ: "Đêm khuya âm u ai khóc than trong gió ngàn..." Cũng trong bài Chiến Sĩ Vô Danh: ..." Ta ra đi trong một chiều sương âm u..." Cần nói thêm để anh "nắm", ngôn ngữ có đời sống của nó. Nhiều từ mòn rỗng bị đào thải, hoặc mang một nghiã có khi khác hẳn với gốc gác của chính nó: Chữ "thời trang" chỉ lối y phục thịnh hành, đã được quần chúng dùng tưới hạt sen cho đủ thứ: Nhạc thời trang. Xe thời trang...(Đúng ra phải dùng chữ thời thượng) Cũng từ ngôn ngữ đại chúng ấy, cái tủ lạnh được kêu là Frigidaire, bật lửa dùng xăng được gọi là Zippo, (vốn là tên riêng của hãng sản xuất ra những món hàng đó). Rồi cũng có sao đâu.

 

Ta nói có sách, mách có chứng đàng hoàng. Theo Hán Việt tự điển của Nguyễn Văn Khôn, Khai Trí ấn hành 10-6-1960 như sau:

 

Âm: (Trang 14.Có nhiều nghiã tuỳ theo cách viết.) Tiếng, giọng. Một thứ khí trong trời đất, trái với dương <nghĩa rộng là giống cái, dưới, kém, tối, thâm, kín vv>. Không mưa, không nắng. Câm, khan tiếng. (Không hề có thành ngữ: âm u.)

 

U: (Trang 1049.) Tiếng nai kêu. Vắng vẻ, yên lặng. Sâu kín. Tối tăm. Ẩn núp. U nhã. Họ.

 

Ta bị mắng là đã nói sai, hiểu lầm, hay anh hiểu sai, dùng bậy, hiểu lơ tơ mơ thì cũng tốt thôi. Như anh đã nghĩ rằng biển với trùng dương khác nhau. Anh dùng chữ "nhân cách hoá ", thay vì phải viết là: thậm xưng, thậm tả.( Nói quá lên một chút.) Anh có vui lòng thu hồi lại chữ "Quái đản?" được chưa?

 

Câu 5,8,9,10. May quá anh không có gì mắng mỏ, biện giải. Tạm coi như tôi có được điểm số 4/10._

 

Câu 6. "Chiếc thân lầm lạc ngại ngùng mai sau" Bài thơ này tôi làm tháng 12-74 trên đường từ Ninh Thuận về Sài Gòn. Xe về đến núi Chứa Chan vào xế chiều. Sao anh lại bảo _"có gì khuất tất trong lúc cải tạo? Anh chụp mũ nhanh quá !!_

 

_Ơ hay, đã đến lúc anh tự giác,tự nguyện thành khẩn khai báo rồi sao? Ta có nói đến chữ "cải tạo" hồi nào đâu? Là anh tự ý dúi tang vật giả mạo ấy cho ta, để rồi kết cho tội: chụp mũ nhanh quá . Ở bài này anh không có ghi chú đã viết trong thời gian nào. Làm sao ta biết được tổ con chuồn chuồn chứ? Mà anh có nhớ lộn không? Một bài thơ cảm khái nhằng và âm u cỡ  đó cần gì phải đợi tới gần 10 niên sau mới đem trình làng? Quái đản thật!_

 

Dù anh không phải là bạn, cũng tin để anh hay, tôi đi tù cải tạo 7 năm, lại bị bắt lần thứ hai 3 năm (kiên giam ở trại Phan Đăng Lưu), còn có thân phụ _cũng qua đời_ tại trại cải tạo Vĩnh Phú. Vậy mà anh viết như thế!?

 

_Văn xuôi anh còn lơ đãng không chịu chấm phết cho trúng cách.Văn phong lại mập mờ, âm u. Ở thành tích bị kiên giam: Có trời mới hiểu được là anh bị kiên giam cả 3 năm, hay chỉ bị kiên giam một thời hạn nào đó ở 3 năm tù ấy? Ta vốn dốt đặc nên không tài nào hiểu được cụm từ  "thân phụ cũng qua đời"? Với ai đây? Quái đản thật!

 

_ Giá anh ở lại sau 29/4/75, cầm súng chiến đấu như một số chiến hữu ở xa lộ, ở Ngã Tư Bẩy Hiền, An Phú Tây _thì đẹp hơn là ra đi trước, nay lại chụp mũ những người chịu nhiều cơ cực._

 

_Ta thật tình tội nghiệp cho anh ở lối viết văn “văn nghệ hiệu đoàn” và lối nghĩ tiểu tâm ấy. Khi bỏ chạy ở 30/4/75, ta, cũng như  đa số quân nhân cấp thưà hành khác, quả thực rất là hổ thẹn với chính mình với đồng ngũ. Nhưng chỉ có chính bọn ta mới có quyền lên án sự nhu nhược đó. Ta chỉ có tội với giang sơn,Tổ Quốc, với đồng bào vì đã nguyện thề bảo vệ: "hy sinh tiếc gì thân sống". Ta cũng rất xấu hổ, xót xa trước nỗi đớn nhục của các chiến hữu bị đầy ải trong ngục tù cộng sản. Nhưng bỏ chạy như ta,và tuân lệnh đầu hàng của Big Minh như anh,vốn là một chọn lựa theo quan điểm riêng của mỗi người.

 

Theo lối viết lăng ba vi bộ của anh ở trên, thì chỉ có những chiến sĩ thực sự cầm súng chiến đấu ở những thời điểm, điạ điểm ấy mới đẹp? Anh đã vô tình nhục mạ luôn cả nửa triệu chiến sĩ bị cải tạo

khác, như anh. Thử hỏi giữa tù cải tạo trong vòng kẽm gai quản thúc và vợ con họ ngoài nhà tù lớn, thì ai đã chịu nhiều cơ cực hơn ai? Giữa tù nhân và bọn vệ binh ai thực sự  đáng tội nghiệp hơn? Anh có quyền gì miệt thị những người đi trước? Xin nhắc để anh nhớ, rất nhiều người trong đám hèn nhát bỏ chạy này đã âm thầm, liên tục và kiên trì chiến đấu không mệt mỏi cho chính các anh, cho quê hương, đồng bào. Dưới những trận tuyến khác, phương tiện khác hơn là súng đạn._

 

 Nếu ta nhớ không lầm thì trước đây vài năm, tại một sinh hoạt văn hoá ở vùng Vịnh, anh từng được coi là nhân chứng cho một chiến dịch đả kích nhà văn Duyên Anh làm ăng ten trong tù? Anh cũng từng phân bua với người khác, rằng khi ấy, anh chỉ ầu ơ nói là có nghe, nhưng không thấy, không có bằng chứng gì về những tin đồn này. Rằng ý của anh đã bị diễn dịch sai trên những cột báo tường thuật, lên án nhà văn kia. Anh từng là thẩm phán, anh từng là nhà văn, nhà báo, nên ta rất ngạc nhiên về sự im lặng rất âm u của anh, về những ngộ nhận có từ phía nhân chứng sống có vẻ khả tín là anh?! Ta cũng đã từng hỏi thẳng_ _anh câu đó trong thư, nhưng tới nay vẫn chưa được anh giải thích?!_

 

Câu 7. "Luân hồi tiếp với bể dâu" Có nghĩa là lúc sống: chịu bao cảnh đổi thay, "đổi đời" trầm luân, mà _mai đây chết đi_,lại đi đầu thai (trong luân hồi lục đạo) Câu này viết theo giáo lý Nhà Phật. Vậy mà anh bảo chữ này không đặt được cạnh chữ kia..

 

_Ta bình rất rõ ràng, đâu có dụng công sắp đặt cầu kỳ, vậy __ mà anh cũng không chịu hiểu cho. Đành xin dịch từ tiếng Việt ra tiếng "ta" nhé. Anh đặt chữ luân hồi trước, nghĩa là anh ngỏm cù đèo trước, sau đó còn "tiếp với" bể dâu, đổi đời, thế nào được nhỉ? Trừ phi là dưới âm cung cũng có cảnh bể dâu? Anh muốn cối chầy cách chi cũng không bao biện nổi cung cách viết lách âm u của anh được đâu.

 

_Chán chê bài vì _định kiến, hằn học_ rồi, anh lại bảo "bình tĩnh, sửa soạn để nghe" _chửi tiếp_ bài hai. Anh tự phụ thái quá! Phần nào thôi.

 

_Như  đã thưa với anh ở phần đầu, giữa anh và ta không có tranh chấp, oán thù gì. Anh vẫn là một kẻ lạ hoắc dưới mắt ta, hà cớ ta có sẵn định kiến và hằn học với anh? Anh cũng từng bình thơ thiên hạ và từng được giải thưởng Văn Chương toàn quốc ấy thôi. Anh không nên lén chôn bã rượu lậu vào vườn người khác để báo oá n. Đó là chữ "định kiến",và "chửi tiếp". Ta chẳng anh hùng gì, nhưng chưa phải là hạng đầu đội... quần, chân đạp... phẩn. Ta chửi anh vì ịnh kiến? Để ăn cái giải gì nhỉ? Nếu muốn, ta sợ đếch gì mà không dám nhận chứ? Riêng chữ hằn học thì thú thật là ta cần xét lại. Bởi đôi khi ta không định giết người, nhưng biết đâu người đã chẳng vì ta mà tịch liêu. Bởi có khi là thuốc đắng vỡ mật và sự thật cháy lòng chăng?

 

_ Tôi ít làm thơ tình vì quan niệm, trong mấy mươi năm, quê hương đất nước đầy máu lệ, diễn ra không biết bao đau thương kinh hoàng, chẳng lẽ mình cứ rên rỉ, mếu máo, than vãn yêu đương ,sống cho cái thế giới vị kỷ của mình. Mà thơ tình thì hay, ít lắm; đa số là giả tạo, ép chữ, làm dáng, khó hiểu, chữ nhiều nghiã ít.

 

_ Về quan niệm sống của riêng anh, ta không muốn lạm bàn. Riêng về ý niệm sáng tác thì giữa chúng ta có nhiều điều tương phản. Theo ta, điều tiên quyết cho thơ là phải "thơ" cái đã. Thơ khẩu hiệu dùi

đục, thơ khẩu khí xằng, thơ cảm khái vặt, thơ thù tạc nhát ma, thơ hiếu hỷ đưa cay,thơ kẹo kéo bài chòi khen con nịnh vợ, thơ đứng đường chuối chiên vịt lộn.. vv... đều là lăng mạ chữ nghĩa.

 

Ta hy vọng rằng anh đã chọn đúng hướng đi, và hiểu đựơc đâu là giới hạn của anh. Sẽ không ai phiền trách vì anh ít làm thơ tình. Những kinh nghiệm anh có về thơ tình lại thê thảm vậy ư: Giả tạo, ép chữ, làm dáng, khó hiểu, chữ nhiều nghĩa ít. Xin đừng buồn vì truyện này. Ta cũng mong rằng anh không đem cái thước riêng ấy để áp đặt cho những người làm thơ khác. Thơ quả là dễ làm, mà khó hay. Chẳng cứ gì thơ tình. Bởi quanh ta người làm thơ hơi nhiều, nhưng rất hiếm thi sĩ.

 

Ta cũng chẳng muốn tranh cãi với anh rằng chỗ đứng vĩnh cửu của thơ chỉ là thơ tình. Truyện Kiều đấy. Chinh Phụ Ngâm đấy.Thơ khác, chỉ một thời, chỉ giai đoạn. Hịch tướng sĩ, Bình Ngô Đại Cáo,Văn Tế Thập Loại Chúng Sinh cũng là những áng văn bất hủ, nhưng chỉ phảng phất trong trí nhớ người như những hồn ma bóng quế. Cuối cùng, chỉ có thơ tình là ở mãi giữa tim người.

 

_Anh chủ trương nhiều cái khác tôi và _cả nghe, do đó ta không thể liên hệ với nhau, dù trong thơ, phú. Mong anh khỏi mất công trả lời Chúc anh mọi sự như ý.

 

HUY TRÂM_

 

_ Cái chứng tà của ta quả nhiên là bất trị. Anh không muốn ta trả lời, thì ta cứ nhất định trả lời. Anh không muốn liên hệ với ta, thì ta nhờ diễn đàn này chuyển đến. (Báo Văn Nghệ Tiền Phong) Nhân thể, ta cũng muốn lắng nghe công luận của văn giới. Bởi người viết, phải trách nhiệm về những việc mình làm, mình viết. Và xin anh hiểu cho rằng, ở thế giới của những người làm văn chương, không nhất thiết phải giữ lại cho mình một góc đời riêng. Chào anh.

 

 

HÀ HUYỀN CHI

22-01-1994

 

 

Thơ:		Hà Huyền Chi
Kỹ Thuật:		Hà Trinh Tiết
Web Design:		Hà Phương Hoài Hoàng Vân

 

Thư từ liên lạc hahuyenchi@aol.com
Copyright © 2003 Hà Huyền Chi
Last modified: August 14, 2005